Schuilplaatsen voor luchtaanvallen in Halstead

Terug

Aan de noordzijde van Factory Lane in Halstead staan twee door Courtaulds in 1872 gebouwde blokken industriële gebouwen. Deze boden blijkbaar onderdak aan enkele stafleden van de fabriek die direct ten zuiden van de gebouwen stond. Achter de gebouwen ligt een groot stuk land dat nu is verdeeld in met hekken afgezette tuinen en braakliggend terrein. Dit laatste gebied bevat een aantal schuilplaatsen tegen luchtaanvallen die uit de Tweede Wereldoorlog zijn overgebleven. Zij zijn verdeeld in twee verschillende types, namelijk een ondergronds type, waarvan er nog verbazend veel zijn, en een enkele grote schuilplaats boven de grond.

De ondergrondse schuilplaatsen zien eruit als een lange aarden wal met een schuine ingang aan het ene en een vluchtluik aan het andere eind. Binnen is te zien dat ze zijn opgebouwd uit een modulaire paneelconstructie bestaande uit afgeronde geprefabriceerde betonnen delen die met cement aan elkaar zijn bevestigd en zo een ronde tunnel van ongeveer 7,3 m lang en 2 m hoog vormen. Zij verschillen van de meer gangbare 'Stanton' schuilplaatsen die waren opgebouwd uit paraboolvormige, met bouten verbonden delen die een gewelfde binnenzijde vormden. Folders uit de oorlogsperiode, waarvan er een is gemaakt door de British Reinforced Concrete Engineering Company Limited, tonen aan dat een aantal bedrijven schuilplaatsen voor luchtaanvallen maakten volgens het ontwerp van Halstead.

De schuilplaatsen zijn in twee rondlopende rijen geplaatst. Op een luchtfoto uit 1960 zijn in totaal dertien schuilplaatsen te zien, hoewel bomen het zicht belemmeren en een nauwkeurige telling onmogelijk maken. Een plattegrond van het terrein uit 1987 toont in feite vijftien overgebleven schuilplaatsen. Het is niet bekend hoeveel er nu nog zijn, omdat het gebied moeilijk toegankelijk is door de vele bomen, struiken en doornstruiken, maar het is heel goed mogelijk dat alle vijftien schuilplaatsen nog steeds aanwezig zijn.

Bij TL 8141 3052 staat een zeer grote bovengrondse schuilplaats van baksteen. Deze is rechthoekig van vorm met aan weerszijden een toegangsdeur. Binnen bevinden zich twee open ruimtes en twee naast elkaar gelegen deuren die waarschijnlijk naar de toiletblokken leiden. Dit type schuilplaats zou zijn bedoeld voor het onderbrengen van grote aantallen mensen, veel meer dan de ondergrondse types.

Het is moeilijk in te schatten hoeveel mensen in totaal onderdak hebben gevonden in alle schuilplaatsen op het terrein, misschien ongeveer 400 à 500. Het is duidelijk dat de schuilplaatsen zijn gebouwd voor de werknemers van Courtaulds in geval van een luchtaanval. Deze werknemers zouden zowel uit de fabriek als uit de bedrijfsgebouwen afkomstig zijn.

Het is gebleken dat deze concentratie zeer zeldzaam is in Essex en mogelijk is dit de grootste bewaard gebleven groep in de county. Op het moment dat dit rapport wordt opgesteld, zijn zes schuilplaatsen geregistreerd bij het Colchester Garrison en negen bij Shoeburyness Old Ranges. Op beide locaties zijn aanbevelingen gegeven voor bescherming volgens de planning.

De schuilplaatsen in Halstead zijn van een type dat tot nu toe nog niet door het project World War Two Defences in Essex was geregistreerd, hoewel zij ooit waarschijnlijk zeer gangbaar waren en vergelijkbare types door een aantal bedrijven zijn gebouwd. Het is onbekend of andere exemplaren elders bewaard zijn gebleven.

Evenzo zijn grote bovengrondse schuilplaatsen nu mogelijk zeldzaam. Tot nu toe zijn geen andere exemplaren in de county geregistreerd. Hoewel waarschijnlijk wel een aantal andere exemplaren bewaard is gebleven, kunnen dit er niet meer zijn dan een handvol.

Samengevat, als de vijftien (of een dichtbij gelegen aantal) ondergrondse schuilplaatsen tegen luchtaanvallen nog bestaan, vormen zij samen met de bovengrondse schuilplaats de uitgebreidste groep schuilplaatsen tegen luchtaanvallen in Essex. Bovendien ligt niet alleen de gehele groep binnen één geconcentreerd gebied, er zijn ook nog twee types: de bovengrondse en de ondergrondse uitvoeringen. Het merendeel hiervan is van het ondergrondse type dat niet eerder in de county is geregistreerd, maar ze waren waarschijnlijk een standaardontwerp en werden commercieel verkocht.

Volgens de criteria van zeldzaamheid, typische kenmerken, groepswaarde en voorwaarde moet alle moeite worden gedaan om in eerste instantie via het planningsproces en uiteindelijk via de Monumentenlijst te garanderen dat ze bewaard blijven.

Entrance to air raid shelter

Entrance to air raid shelter

Inside an air raid shelter

Inside an air raid shelter

Zet JavaScript aan om te kaart te bekijken

Toon sllideshow